"Ezer izatekotan gu kantugileak gara"

Tolosako Ubeda anaien –Ima eta Joni– taldea da Bide Ertzean.Beren seigarren diskoa plazaratu berri dute, ‘‘Non dira’’. Gerra Zibilaren inguruko istorioak bildu dira bertan.

Memoria historikoa berreskuratzeko lana egin dute, euren etxean 36ko gerra zela eta, aita eta aitonak bizitakoak oinarri hartuta.
«Gerra edertu» duzuela dio zuen promozio orriak. 36ko gerran eraildakoak eta desagertutakoak ditugu etxean.Hori gutxi balitz,gure aitaren aldekoek erbestera jo behar izan zuten.Duela bi urte,gai honi bueltak ematen hasi ginen.Etxekoen lekukotasunak biltzen hasi eta une berean hasi ginen disko honetako kantuak idazten. Beraz, ‘‘Non dira’’hausnarketa horien guztien emaitza da. Gerra edertzearena, oker ez banago, zentzu poetikoan esango zuen Jon Benitok.

Disko hau nolabaiteko aldarrikapen moduan hartu behar al da?
36ko aldarrikapen asko egun ere gaurkotasun handikoak dira:askatasuna, justizia, berdintasuna... Gu zorretan ginen gure etxekoekin. Kezka hori kitatu dugu, bide batez, 36ko gerraz hausnartzeko aukera eman digu.Izan ere,bestelako kontu batzuk ere kantu bihurtu ditugu: ‘‘13 rosas rojas’’kantuarekin gerra eta gero frankismoak erail zituen 13 emakume sozialisten inguruan osatu dugun kantua; Kataluniako ‘‘Les dones del 36’’ elkarteari ere kantu bat egin diogu eta gerra zuzenean pairatu zutenen adierazpenak ere bildu ditugu beste kantu batzuetan. Hitzek eta kontatzen direnek badaukate pisu historiko bat. Baina era berean abestiak jantzi dituzuen musikalitateak badu kutsu baikor bat. 36ko gerra eta gerra ostea izan dira gure inspirazio-iturri nagusiak. Zentzu horretan, disko tematikoa dela esan daiteke.Hari berberarekin lotutako kantuekin osatu dugula ‘‘Non dira’’diskoa, alegia. Kantu batzuk gertaera historikoetan oinarritzen dira, deskriptiboak direla esan daiteke.Beste kantu batzuk gure sentsazioetan oinarritzen dira.

Disko honetan inoiz baino garbiago azaltzen da kantagintzaren alde egiten duzuela;tes-tuak,kontzeptua,istorioak,abestientempusa.…
Ezer izatekotan, gu kantu-egileak gara. Gure sormena kantuaren zerbitzura ipini dugu. Dena den, istorio batzuk oso dramatikoak dira eta horrek doinuan bere eragina dauka. Gaiak diskoari kutsu zehatz bat eman dion arren, musikalki gaur-gaurkoak diren kantuak egiten saiatu gara. Eta hori oso argüí utzi nahi dugu: hitzei garantiza eman diegun arren, kantuzo saturikodisko bat egin dugu.

Badirudi gustura aritzen zareten leku batera heldu zaretela.
Bai hala da eta bistan denez, transmititu ere egiten da. Azken hiru diskoetan boskote bezala aritu gara (Fran, Joserra, Karlos, Joni eta Ima) eta gure arteko sintonia gero eta handiagoa da. Eta hori oso garrantzitsua da,are gehiago,musika talde batean.

Kasu honetan gerra –memoria historikoa– zergatik gai hau momentu honetan, edade kontua, jakin-mina?
Jakin-mina izan da abiapuntua. Etxean gerrak ondorio latzak utzi zituela bagenekien. Orain arte gutxi kontatu digute eta, egia esan,guk ere gutxi galdetu dugu. Baina duela bi urte gure memoria berreskuratzeari ekin genion. Memoria historikoa berreskuratzearen balioaz asko hitz egiten da gaur egun, baina lehenik eta behin norberak bere etxekoa biltzen hasi behar duela uste dugu.Zentzu horretan, guretzat terapia modukoa izan da. Gure etxekoentzat gerraz eta gerra osteaz hitz egitea ez da gauza erraza izan.Gaizki pasa dute,sufrimendua gogora ekarri behar izan dutelako. Baina gero lasaitu ederra hartu dute.

Bestetik, disko honetan Joserra Senperena piano-jolearen lana inoiz baino gehiago gailendu da, sonoritateari dagokionez, moldaketetan...
‘‘Maite Out’’ (Gaztelupeko Hotsak, 2002) diskoan hasi zen gurekin lanean. Bospasei kantuetan hartu zuen parte eta orduantxe hasi zen gurekin zuzenean jotzen.‘‘Esan bare’’(Gaztelupeko Hotsak,2004) diskoan,ordea,protagonismo gehiago hartu zuen eta Bide Ertzeaneko bosgarren taldekidea bihurtu zen. Baina ez genuen guk izendatu. Berak irabazi zuen toki hori. ‘‘Non dira’’diskoan,aldiz,lehen entsegutik hartu du parte.Kantuen moldaketetan buru-belarri aritu da eta nahasketa-prozesuan ere asko inplikatu da.

Zer esan dezakezue disko honek daukan musikalitatearen inguruan?
Hitzek doinuak baldintzatu dituzte.Baina hala ere,musikalki, gaur egun gustuko ditugun lurraldeetara eraman ditugu kantuak.

Ez zarete milaka disko salduko dituen talde bat edota plazak beteko dituena, baina bai ikus daiteke zuen lanean bilakaera bat, zuen proposamena sendotu duena.
Gauzak ahalik eta era txukunean egiten saiatzen gara. Hori da gure helburu nagusia, eta bakarra. Egia esan, ez da ohiko taldea gurea. Beste artista batzuekin dabiltzan musikariak ditugu taldean baina elkarrekin jotzeko desiatzen izaten gara. Egiten dugun horretan sinesten dugu. Aspaldi ez garela salmentetaz eta horrelako gauza kuantitatiboetaz gehiegi kezkatzen. Badakigu zer nahi dugun, non bizi garen eta nora irits gaitezkeen.

Zuen birraitona UGTkoa izan zen eta aitona CNTekoa. Etxean gerrako gauzen inguruan galdetzen hasi zinetenean zein izan zen zuen familiaren jarrera?
Lehenik eta behin, etxekoen lekukotzak jaso nahi genituen;gure jakin-mina asetu nahi genuen.Une berean iritsi ziren disko honetako lehen kantuak. Ez da gauza erraza izan. Sufrimendua gogora ekartzea ez da atsegina izaten.Sufrimendua konpartitzea ere ez da ohikoa izaten. Baina azkenean lagungarri egin zaiela uste dut. Diskoarekin hunkituta daude.
Zer pentsa ematen du, gerra bizi izan zutenak pixkana badoaz hiltzen eta belaunaldi gazteek, askok ez dute interes askorik gertaturikoa jakiteko.
Hala izan daiteke,bai.Tira,guri gertutik tokatu zaigu eta akaso horregatik tematu gara gerrako kontuekin.Ez genuke epailearena egin nahi,hala ere.

Nortzuk dira zuen diskoaren azalean azaltzen direnak?
Neska txikia gure izeba Nieves Ubeda;mutikoa,gure aita Rodolfo Ubeda. Eta helduak, amona Nieves Brianzo (1981ean hil zen gaixotasunez) eta aitona Jose Ubeda (CNTko kide zen, Altsasuko tren geltokiko langilea eta 1936an gerra hasi zenean Euzko Gudarostearekin bat egin zuen. Frantzian galtzen da bere arrastoa.Gaur egun,gerrako milaka desagertuetako bat da).

Nolabaiteko nostalgiak jotako abestiak dira sortu dituzuen hauek?
Ez dakit nostalgia ote den hitz egokiena.Ez dugu garai bat faltan sumatzen. Garai ilun bati buruz mintzo gara,baina egia da idealizatuta ditugula faxismoari aurre egiten aritu ziren borrokalari haiek denak. Gerrak merezi ez badute.

Merezi al du borrokatzeak?
Noski baietz.Injustizia handiak eta era askotakoak daude oraindik,hemen eta munduan. Zeren alde? Duela 70 urteko baloreek gaurkotasun handia dute: berdintasuna, askatasuna, justizia... Oraindik aldarrikatu beharreko kontuak dira. Politikak titular asko bereganatzen ditu gaur egun, baina arlo sozialean, adibidez, asko dago egiteko.