Saminak atseden har dezan

“Saminak ez du atseden hartzen, desagertuen etxean bederen ...”. Hala
hasten da Bide Ertzean taldearen disko berriari izena ematen dion Non dira? kantu mingots bezain ederra.

Ubedatarren etxean ondo dakite 36ko gerran desagertu eta hildakoen familiak sufriturikoa. Jose Ubeda Sanchez birraitona UGTkoa zuten, eta Jose Ubeda Apaolaza aitona, CNTkoa. Birraitona gerra hasi bezain pronto preso hartu eta fusilatu zuten, eta aitona, berriz, gerrako frontean ibili eta espetxean zein kontzentrazio esparruetan egon ostean, desagertu egin zen. Etxean entzun eta jasotako kontuetatik abiatuta gerra eta gerraostea dituzte hizpide lan berrian Imanol Ubeda (ahotsa eta gitarra) eta Joni Ubeda (baxua) anaiek, Fran Iturbek (gitarra), Joserra Senperenak (pianoa eta teklatuak) eta Karlos Aranzegik (bateria).

“2004ean, Esan Bare atera ostean afaritxo bat egin genuen, ohiko moduan, Iñigo Aranbarri eta Jose Luis Otamendirekin. Guri asko lagundu izan digute letretan, zuzenketetan, letren estiloan ... Afari horretan kontatu genien gure hurrengo asmoa zela disko-liburu bat egitea etxean jasotako kontuekin, gerra eta gerraostekoekin. Asko gustatu zitzaien ideia. Gero, egia esan, proiektua diskoan geratu da. Guk bildu ditugu etxeko kontuak eta liburuxka bat idatzia dugu, baina konturatu gara, gu musikariak garela, guk kantuak egiten ditugula: ez gara idazleak, ez gara poetak... Hori bereiztu nahi izan dugu. Guk gure ekarpena kantuetatik egin behar dugu, eta horretara mugatu gara”, aitortu digu zintzotasunez Imanol Ubedak, Tolosako kafetegi batean egin dugun solasaldian. Diskoa egitea “terapia modukoa” izan omen da, bai beraientzat eta baita etxekoentzat ere. Samina ez zen desagertuko, baina, akaso, saminak atseden hartu du Ubedatarrenean, eta gainera zentzuz nahiz emozioz beteriko disko interesgarria eskaini digute.

Zuen aitonari eta berraitonari gertatuak sorturiko jakin minak eraman zaituzte Non dira? diskoa osatzera? Zergatik orain? “Berandu nator.Beste behin ere. Nire galderak herren daude. Berandu nator. Ez al dut inoiz ikasiko” diozue kantu batean ...
Kantu hori autokritika moduko bat da. Nik beti esaten dut lotsa gutxi eduki dugula, 33 urte ditugunean hasi baikara etxean galdezka. Gai hori tabua izan da etxean; etxe gehienetan bezala. Sufrimendua ez da konpartitu nahi izaten. Etxekoek ez zuten gehiegi kontatu nahi, gure familiak asko sufritu duelako. Eta guk ere ez genuen asko galdetzen, eroso ikusten ez genituelako. Baina behin galdetzen hasita, askatu egin dira, eta gure kasuan terapia moduko bat izan da. Ez zaie erraza izan hau dena kontatzea, baina gero lasaitasun moduko bat hartu dute.

Jakin-min pertsonal batetik abiatuta, gai orokorrago bat jorratu duzue. Kezka indibidualek eta sozialek bat egiten dute hor ...
Bai, egia da. Eta hori argitu beharra daukagu. Kezka pertsonal batetik abiatu gara, baina, 36ko gerrako eta gerraosteko beste kontu asko bildu ditugu. Nik jendea animatu nahi nuke etxean galdetzen has dadin. Lagungarria da. Ni memoria historikoa berreskuratzearen alde nago, baina gehiago aldarrikatzen dut norberaren memoria berreskuratzea. Etxeko lan horrek korapilo asko askatzen ditu eta.

Etxeko kontuez gain, bestelakoak ere jaso dituzue. Enbor bereko adar ezberdinak nolabait.
Esaterako, Manuel Goenaga Usurbilen bizi den gudari bat da. Berekin bi arrats oso pasa nituen eta gauza asko kontatu zizkidan gerraren inguruan, gerra barrutik bizi izan zuen eta. Besteak beste, bere lagun bat nola hil zen kontatu zidan. Istorio hori kantu bihurtu dugu. Gainera, lehen pertsonan jaso dugu, apur bat moldatua. Beraz, perspektiba zabaldu egin dugu. Ez da gure gerra, baizik eta gerraz orokorrean hitz egin dugu. Esaterako, 13 rosas rojas (13 arrosa gorri) emakumeen, Les dones del 36 (36ko emakumeak) elkartearen, gerrak Altsasun izandako ondorioen, gerra aurretiko bizimoduaren istorioak jaso ditugu. Gainera, gure etxean gertatua beste etxe askotan gertatu da, eta biktimismo eta pertsonalizazio hori akaso gehiegizkoa zen.

Kontzeptu jakin baten inguruan –gerra eta gerraostea– aritu beharrak nola baldintzatzen du sortze prozesua eta sormena?
Ez da erraza, baina era berean, bidea asko argitzen dizu. Niretzat obsesio izatera ere heldu da gai hau. Etxekotasunera ez mugatzearren saiatu gara gaia zabaltzen, eta dokumentazio lan handia egin dugu, jende askorekin hitz egin dugu, liburuak irakurri ditugu, filmak ikusi ... Kasualitatez. 2004an, gu istorio honekin hasi ginenean, sekulako mugimendua hasi zen gai honen inguruan, liburugintzan adibidez. Badirudi orain oportunistarena egiten ari garela. Horrek ez digu batere ardura, azken finean, mugimendu horrek asko lagundu baitigu. Ate asko jo gabe dokumentazio asko izan baitugu eskura. Diskoan erreferentzia bibliografikoak ere aipatu ditugu. Kantu guztiak hari batekin elkarlotu ditugu. Horrek diskoaren alde asko egiten du, baldin eta ez bazara etengabe errepikatzen. Nik geroz eta gehiago estimatzen ditut horrelako gauzak. Iruditzen zait gaur egun behin eta berriro errepikatzen garela hitzetan. Musikalki oso lan interesgarriak daude, baina, niretzat kantu bat ez da musika bakarrik. Nahiz eta oso doinu politak izan, kantu askok ez dutela ezer esaten iruditzen zait. Ez dut esan nahi horrekin disko guztiek kontzeptualak izan behar dutenik.

Bide batez, argi uzten duzue popak edo pop-rockak balio lezakeela kezka sozial eta politikoei aurre egiteko.
Bai, izan liteke. Gure disko guztietan daude kezka sozial eta politikoak, baina akaso lerro artean. Ez dugu inoiz egin panfleto kantu bat, gure estetika beste bat delako. Horrekin ez dut esan nahi panfleto kantuak gaizki daudenik. Nik ere gustukoak ditut disko eder askoak. Egia da jende askok gure estiloa lotzen duela estetika eta kantu molde jakin batekin: pop musikak badu bere horretan momentuko arintasun hori. Guk disko honekin ez dugu aldarrikatu nahi ezer, kantu hauek egin ditugu urdailak eskatzen digulako. Nire ustez, entzuleak ez ditu taldeak eta kantuak estiloaren arabera epaitzen. Guztiaren gainetik kantua dago. Kontua da kantu txukunak egitea. Gero arrakastaren atzean faktore pila bat dago, eta asko irrazionalak, baina, guretzat garrantzitsuena kantua da edozeren gainetik.

Aurrenekoz, letra guzti-guztiak zuek idatzitakoak dira. Gaiarekin zenuten lotura emotiboak eragina izan al du horretan?
Bai, izan du. 2005eko maiatzean lau kantuko maketa bat egin nuen, eta anaia Joniri erakutsi nion. Berak ikusi zuen letrek bazutela nortasun bat, eta berak animatu ninduen letrak idaztera. Erronka bezala hartu genuen. Pentsatu genuen: “Badaude testu ederrak gai honen inguruan, baina geuk egingo ditugu”. Ez da erronka erraza izan, baina oso gustura gaude, geuk egin dugulako diskoa ehuneko ehunean. Pertsonalki betetzen nau eta autokonfiantza eman ere bai.

Esan Bare diskoarekin heldutasun musikalera iritsi zineten, estilo eta ahots propioa lortuz. Honekin hari jarraipena eman al diozue musikalki? Pianoak hartu du garrantzi handia lan berri honetan.
Gure burua epaitzea oso zaila egiten zait. Ez dut perspektibarik eta gainera ez dakit oso zintzoa den. Egia da Joserra Senperenaren inplikazioa inoiz baino handiagoa izan dela disko honetan. Kantuak asko landu ditu. Nahasketa prozesuan egunero egon da. Maite Out diskoan lauzpabost kantutan parte hartu zuen Joserrak. Esan Bare-n kantu gehienetan. Baina, kantuak guk egin eta gero etortzen zen. Eta oraingo honetan entseguetan eta parte hartu du. Elkarlan hori inoiz baino estuagoa izan da. Maite Out lanarekin ate bat zabaldu zen: piano, teklatu, hammond... eta oraingoan eskaintza hori sendotu egin da. Lau urte eta gero, disko honetan denok gaude bete-betean. Iruditzen zait lortu dugula sintonia bat. Disko honetan egoak etxean utzi ditugu, eta kantuak jarri ditugu denaren gainetik. Kantu askotan neuk abestu bakarrik egin dut, gitarra Fran Iturberen esku utziz erabat, eta akaso horrekin soinuak irabazi egin du (kar, kar).

Bi kolaborazio berezi izan dituzue lan berrian: Gorka Urbizurena eta Quique Gonzalezena. Bi ahots, bi erregistro, bi adiskide.
Quique Gonzalezena ia kapritxo bat izan da. Esan Bare diskoarekin bi kontzertu egin genituen berarekin. Oso harreman estua eta polita egin dugu. Nire anaia Joni Quiqueren zale handia da. Berak oso garbi zuen Quiquek abestu behar zuela kantu bat. 13 rosas rojas eskaini genion, Madrilgo istorio bat denez gero. Berak, ordea, Non dira? aukeratu zuen gustukoago zuelako, eta guk ez genion jarri eragozpenik. Baldintza bakarra jarri genion: euskaraz kantatzea. Eta berak ere hala nahi zuen, ilusioa egiten zion. Gorka Urbizurena gehiago izan da beharrak eragindakoa. Ez dut atzera egingo kantua egin genuen, eta zerbait falta zitzaiola ikusten nuen. Gorkak oso erregistro ezberdinak ditu, eta oso argi neukan Gorkak emango ziola kantuari falta zitzaion zera hori, eta bete-bete asmatu genuen, indar handia eman baitio. Gustura gaude beraien inplikazioarekin. Azken finean musutruk etortzen dira, eta beti eskertuko diegu.

Diskoaren izenburua oinarri harturik bost galdera labur jaurti dizkiogu Imanol Ubedari.

Non dira Bide Ertzean-en kezkak egun?
Ahalik eta kontzertu txukunenak egin eta ahalik eta kantu txukunenak eskaintzea: hori da gure kezka. Salmentek ez digute batere kezkatzen gaur egun.

Non dira zuen ametsak?
Jendearen errekonozimendua lortzea litzateke gure ametsa. Guretzat errekonozimendua ez da bizkarrean zapladak jasotzea, baizik eta oharkabean ez pasatzea. Entzulearengan jakin-mina piztearekin konformatuko ginateke.

Non dira zuen etorkizun egitasmoak?
Ez dugu etorkizuna epe luzera planteatzen. Orain disko hau defendatzea dagokigu eta gero auskalo. Gure epeak urtea amaitu artekoak dira.

Non dira zuen egungo musika erreferentzia nagusiak?
Azken boladako musika taldeak galdu samartuak dauzkat. Gure erreferentzia nagusiak betikoak dira. Nik beti esaten dut Ruper Ordorika eta Juan Carlos Perez hor dauden bitartean gu lasai egon gaitezkeela. Kanpora begira, aldiz, esaterako, txalotzekoa iruditzen zaigu Neil Youngek azken diskoan azaldu duen gerraren aurkako jarrera. Hego Amerikan ere jarri ditugu begiak. Calamaro berandu deskubritu dut, edota Jorge Drexler, edota Lisandro.

Non dira Deabruak Teilatuetan?
Hor daude. Ez daude hilik. Ez dago etenda, baina geldirik dago taldea. Niretzako orain garrantzitsuena da taldekideek daukagun harremana. Harreman estua dugu. Asko hitz egin dugu taldeari buruz, eta, akaso etorkizunean zerbait aterako da. Garbi duguna da, berriro elkartuz gero zerbait berria eskaini beharko genukeela, egun gu garena islatuko lukeena.